Kemalpaşa'da bir fabrikaya gidip “otomasyon istiyoruz” dediğinizde, karşınızdaki iki farklı meslekten biri olabilir. Panoyu kuran da otomasyoncu, üretim takip yazılımını yazan da. İkisini karıştırmak, alınan teklifin neden birbirini tutmadığını açıklar.
Kemalpaşa OSB'de bir üretim müdürüyle konuşurken şunu duyduk: üç firmadan otomasyon teklifi almışlar, üçü de birbirini tutmuyormuş. Biri panodan ve sensörden bahsediyor, biri ekrandan ve rapordan, biri de bulut aboneliğinden. Aslında üçü de doğruydu. Sadece aynı işi anlatmıyorlardı.
Türkçede “otomasyon” kelimesi iki ayrı mesleği birden karşılıyor. Bu yazının tek amacı, teklif almaya çıkmadan önce hangisine ihtiyacınız olduğunu netleştirmek.
Birinci meslek: makineyi konuşturan taraf
Elektrik-otomasyon firmaları panoyu kurar, PLC programlar, sensör ve sayaç bağlar, SCADA ekranı yapar. Makinenin durup durmadığını, sıcaklığın kaç derece olduğunu, hattın kaç parça saydığını fiziksel dünyadan alıp dijital hale getiren taraf budur. İzmir'de bu iş için ciddi bir birikim var: Aliağa'daki ağır sanayi, Kemalpaşa'daki gıda ve ambalaj, Torbalı'daki mermer ve seramik hatları yıllardır bu firmaları besliyor.
Biz bu işi yapmıyoruz. Yapıyormuş gibi de davranmıyoruz.
İkinci meslek: veriyi işe çeviren taraf
Sensör veriyi üretiyor, peki sonra ne oluyor? Çoğu tesiste cevap şu: hiçbir şey. Veri panonun içinde kalıyor, vardiya sonunda operatör kağıda yazıyor, kağıt ofiste Excel'e giriliyor, Excel de ayın sonunda kimsenin bakmadığı bir dosyaya dönüşüyor.
Yazılım firmasının işi tam burada başlıyor: o veriyi toplayıp anlamlı hale getirmek. Hangi makine ne kadar durdu, duruşun sebebi neydi, hangi sipariş hangi hatta ne kadar sürdü, fire nerede oluştu, işçilik maliyeti gerçekte kaç lira. Bunlar PLC'nin cevaplayacağı sorular değil.
Hangi işi kime vereceksiniz?
| İhtiyaç | Doğru muhatap |
|---|---|
| Makine duruyor, sebebini bilmiyoruz | Önce otomasyon (sensör/PLC), sonra yazılım |
| Veri var ama kimse bakmıyor | Yazılım firması |
| Üretim takibi kağıtla yürüyor | Yazılım firması |
| Yeni hat kuruluyor, pano gerekiyor | Elektrik-otomasyon firması |
| ERP ile hattı konuşturmak istiyoruz | Yazılım firması (entegrasyon) |
| Barkod ve terazi entegrasyonu | İkisi birlikte |
Sıra meselesi: hangisi önce?
Buna verilecek tek bir doğru cevap yok, ama pratik bir kural var: veri yoksa yazılım yapacak bir şey bulamaz. Hattan hiçbir sinyal çıkmıyorsa, önce ölçüm altyapısı kurulmalı. Buna karşılık pek çok tesiste zaten yeterli veri üretiliyor, sadece kimse toplamıyor. O durumda yeni yatırım yapmadan önce mevcut sinyalleri okuyup ne çıkacağına bakmak çok daha ucuz bir başlangıç.
Şunu açıkça söyleyelim: “önce her makineye sensör takalım, sonra düşünürüz” yaklaşımı en pahalı yoldur. Hangi soruya cevap aradığınızı bilmeden takılan sensör, sadece daha fazla bakılmayan veri üretir.
İzmir'e özgü bir not
İzmir sanayisi tek tip değil. Aliağa'da süreç sürekli, Kemalpaşa'da parti üretimi ağır basıyor, Menemen'de plastik kalıp değişimi belirleyici, Tire ve Ödemiş tarafında gıda ve soğuk zincir devreye giriyor. Aynı üretim takip yazılımını bu dört yere aynı şekilde kuramazsınız. Fire tanımı bile değişir.
Bu yüzden hazır bir paket satın alıp içine kendinizi sığdırmaya çalışmak yerine, ölçmek istediğiniz üç beş şeyi netleştirip küçük başlamak daha sağlıklı sonuç veriyor. Sistem sizin süreçlerinize benzemeli, siz sisteme değil.
Nereden başlanır?
Basit bir sıra öneriyoruz. Bir vardiya boyunca üretim müdürünün cevabını bilmediği soruları yazın. Sonra o soruların kaçının hattan çıkan mevcut veriyle cevaplanabileceğine bakın. Kalan kısım gerçek yatırım listenizdir. Bu liste genelde ilk sanılandan kısa çıkar.
Endüstriyel taraftaki çalışma şeklimizi endüstriyel yazılım sayfasında anlattık. Firma seçerken nelere bakılacağını merak ediyorsanız İzmir yazılım firması sayfamız da işinize yarar. Kemalpaşa özelinde çalıştığımız işler için Kemalpaşa sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulanlar
PLC programlama yapıyor musunuz?
Hayır. PLC ve pano işini elektrik-otomasyon firmaları yapıyor, biz onların ürettiği veriyi okuyup işe çeviren yazılım tarafındayız. Gerektiğinde aynı projede yan yana çalışıyoruz.
Mevcut SCADA sistemimizden veri alabilir misiniz?
Çoğu durumda evet. SCADA ya da PLC tarafında OPC UA, Modbus veya veritabanına yazan bir yapı varsa oradan okunabiliyor. Hangi yöntemin mümkün olduğu sahaya bakmadan söylenmez.
Küçük bir atölye için de mantıklı mı?
Beş on kişilik atölyede kapsamlı üretim takibi genelde erken kalıyor. Orada iş emri ve maliyet takibi tarafı daha çok fayda veriyor. Gerekmiyorsa gerekmiyor deriz.
Süre ne kadar?
Tek hat ve sınırlı kapsamla başlayan işler haftalarla ölçülüyor; tüm tesisi kapsayan projeler aylara yayılıyor. Kapsam görülmeden süre söylemek doğru olmaz.
